RELATED TERMS
#
GLE-1: "Slimidí sleamhna agus feidhidí na gcúig gcos"... tchíthear scoilt sa Ghaeilge idir na cinn atá 'sleamhnach' agus na cinn atá 'cosach'.
caint na ndaoine
#
Ní hionann féileacán na dtúslóg agus na féileacáin choitchiannta eile a bíos ag 'ul thart ar eiteoig fríd an aer . . . Ar an talamh is mó a chaitheas féileacán na dtúslog an t-am. Bíonn sé fríd na míodúin nuair a bíos an féar go measardha fada . . . cluintear é ins an áit nach bhfeictear é . . . Bhéarfadh féileacán na dtúslóg an crucaid in do cheann ach nach ionann dath daobhtha. Tá dath deas glas ar ghiolla na dtúslóg agus a chuid eiteog níos mó.
— Uí Bheirn (1989). Cnuasach Focal as Teileann
Uí Bheirn (1989). Cnuasach Focal as Teileann
#
GLEasal [ ... an t-asal, ... eireaball an asail]fir. caighdeán cúng / meanraimis (CO - firinscneach)
asal [ ... an asal, ... ruball na hasaile]bain. caighdeán leathan (ULADH - baininscneach. Fuaim: an easal - 'n' caol)
Gleann Cholm Cille: 'James Donegal Irish' - TikTok 08.07.2025
#
coileach fraoigh [FUAIM] (fireann)
"Bhí mé i mo shuí ar maidin inniu sula raibh bán ar an lá agus fóbair go scanródh gocarsach na gcearc fraoigh mé."
Seaghán Bán 'ac Meanman
"I was up this morning before dawn and the crowing of the moorfowl almost frightened me."
#
bainne bó bleachtain
-: Máire Uí Cheallaigh, in Scoil na gCruach, lch 110
crann sníomha
Teileann:
Connacht (Indreabhán)
#
fia mór Éireannach (AIRE! - luaite in innéacs, ach chan sa téacs [Beckett, 1969])
fia mór (luaite faoi 'Seandálaíocht' & 'Zó-eolaíocht')
fia mór na mbeann (GLE-3)
ENGIrish elk
GLE-1: FGB (1977): cearbh = elk. Chan fhuil míniúchán níos mine ag Ó Dónall ar cén cineál 'elk' atá i gceist
— Ó Dónaill (1977). FGB
GLE-2: lch 263 - 'cearbh' - 'cearbh-fhia' - 'fia-chearbh'. An fia abhalmhór a bhíodh in Éirinn fadó, ........... LE CRÍOCHNADH
— Beckett, Colm (1967). Fealsúnacht Aodha Mhic Dhomhnaill [Dara cló, 1980]
GLE-3: "Éire na hOighearaoise - Iontaisí iontacha! - Cad a tharla d’Fhia Mór na mBeann?" - https://www.museum.ie/getmedia/2e45847a-4de6-4d06-9eef-9f6aaa894f6f/Ice_Age_Activity_Deer_GAEL.pdf [accessed 25.07.2025]
Lch 202, Alt 101: 7 ni he sin a mhain acht chabhuil an corbhfhiadh air a ttrachtidh na sean stauidh a bhfhathar a celegna aniochtair puill mhannla 7 mhoaneadh go di an la so
— Beckett, Colm (1967). Fealsúnacht Aodha Mhic Dhomhnaill [Dara cló, 1980]
Lch 203, Alt 101: Agus ní hé amháin, ach cá bhfuil an cearbhfhia ar a dtrachtann na sean-staraithe, agus a bhfaightear a gcloigne in íochtar poll mhíonlaigh agus mhóna go dtían lá seo?
— Beckett, Colm (1967). Fealsúnacht Aodha Mhic Dhomhnaill [Dara cló, 1980]
#
GLE-1: Is as Meiriceá don éan seo. Tháinig ceann amháin acu isteach i dToraigh ar an 23 Meitheamh 2025 – sin le linn cúrsa Gaeilge de chuid Oideas Gael (21-17 Meitheamh 2025) ar an oileán. Bhí Gaeil as Meiriceá i láthair ar an chúrsa agus iad líofa sa Ghaeilge. Bhronn Seán Ó Cathail (Massachusetts, SAM) – a bhfuil cur amach aige ar an éan seo amuigh ar an Oileán Úr féin – 'gealbhán na n-amhrán' ar an éan, agus sin an t-ainm a d'úsáideadh muid go nádúrtha le linn an chuid eile den chúrsa. Sular fhág cuid againn slán leis an oileán, bhí comhrá agam (26.06.2025, PMC) san óstán le hAntóin Ó Mianáin (éaneolaí Thoraí) fá theacht an éin bhig seo. Shíl Antóin go mbeadh 'gealbhán ceoil' deas mar ainm air fosta. Dhá ainm a tháinig chun tosaigh go deas nádúrtha ar theacht an éin bhig seo go Toraigh gan coinne.
#
(Isoptera)
(tairbh nathrach)
(snáthaidí móra)
(dragonflies)
LAT-1: Straight abdomen that becomes dark blue
— MacIlleathain, Ruairidh (2013)
NBDC (2022). Snáthaidí móra na hÉireann - www.BiodiversityIreland.ie
#
Nuair a theighthear amach tráthnóna fá choinne na gcaorach le h-iad a chur isteach i na gcuid bóitheach scairtear mar seo ortha "Mea, Mea, Mea", agus cruinnigheann na caoraigh agus na h-uain go dtí taobh a chéile.
Foinse: https://www.duchas.ie/en/cbes/4428396/4404141/4514116?transcribe=true [feicthe: 14.10.2025]
Collector: Séamus Mac Géidigh, Machaire Uí Rabhartaigh
Informant: Seán Mac Fhlaithbheartaigh (83), Machaire Uí Rabhartaigh
Teacher: Seán Ó Gallchobhair, Machaire Uí Rabhartaigh
— www.duchas.ie
Ag Scairtigh ar na hAinmhithe
#
LATTipulidae
snáthaid an diabhail caint na ndaoine (ULADH; Barrscéalta, RnaG, 30.05.2025 - Deirdre Ní Bhraonáin ('snáthad a' diabhail' agus 'd' leathan ag Michelle Nic Grianna agus Deirdre))
Dún na nGall:
snáthaid an chogaidh (ULADH; Barrscéalta, RnaG, 30.05.2025 ('snáthad a' chogaidh' agus 'd' leathan ag Michelle))
Dún na nGall: Mín Larach
Pilibín eitre caint na ndaoine
fíodóir caint na ndaoine (ULADH; 'in úsáid' de réir www.tearma.ie; Barrscéalta, RnaG, 30.05.2025 - "...a deir Máire i gCloich Cheann Fhaola - 'spider' a bhí againn ar fhíodóir..." ; )
Dún na nGall: Cloich Cheann Fhaola
snáthaid mhór ( **COIMEÁD** GLE-2; Barrscéalta, RnaG, 30.05.2025 - "...a deir Fionnuala ag éisteacht linn i Leitir Móir ... Ar líne, sin dragonfly...")
GLE-1: comhrá le hAodhán Mac Ruairí, Aclaí Abú, Glór Uachtar Tíre (2024 & 2025)
GLE-2: 'snáthaid mhór' = 'dragonfly' go fórleathan. An bhfuil míthuiscint ag an duine a chuir eolas isteach chuig Barrscéalta ar 30.05.2025 fá cén fheithid atá i gceist? Nó an é 'snáthaid mhór' an t-ainm atá ar 'daddy longlegs' i Leitir Móir? *** Fiosrú de dhíth ***
Uí Bheirn (1989). Cnuasach Focal as Teileann
