#
GLE-1: uircean, orcean [GLA] = arcán [GLE]. SGL = orcán (eDIL)
1831: Cha’n ’eil aig a mhuic-mhara ach an t-aon uircean air an aon àm. [An Teachdaire Gaelach II 230]
— www.faclair.ac.uk
1835: Tha na muca-mara co bàigheil chaomh mu thimchioll nan uirceanan beaga ’s a bha aona mhàthair a chunnaic thu riamh mu naoidhean cìche. […] Ciod is meudachd do na h-uirceanan beaga cìche sin? [An Teachdaire Ùr Gàidhealach 87]
— www.faclair.ac.uk
#
GLE-1: Bhíodh an téarma seo le feiceáil ar sheanphostaeir de chuid Dúchais (ó dheas in Éirinn) sna 1990í. Choanic mé féin sin i mBrú Dooey, Gleann Cholm Cille sna 1990í/2000í.
#
GLE-1: Bhíodh an téarma seo le feiceáil ar sheanphostaeir de chuid Dúchais (ó dheas in Éirinn) sna 1990í. Choanic mé féin sin i mBrú Dooey, Gleann Cholm Cille sna 1990í/2000í.
#
GLEbuí
GLE-1: "Tá an madadh sin buí, a Phádraig!" a dúirt Tony McHugh, as Bun na Leice, Gaoth Dobhair) le Pádraig Mac Cú Uladh siar in 1997, agus Pádraig sa tóir ar an bhrocaire rua a d'imigh uaidh. Féach an pictiúr thíos: GLE-1
#
Tá mórán cineail beachógaí ann . . . Sileáin is gnáthach a thabhairt ar na rudaí móra fireann [FGB: SEILEÁN]
— Uí Bheirn (1989). Cnuasach Focal as Teileann
Uí Bheirn (1989). Cnuasach Focal as Teileann
beacha
#
GLEbrocaire rua (AIRE: dúirt fear Gaeltachta (Tony McHugh, Bun na Leice, Gaoth Dobhair) go bhfuil dath 'BUÍ' ar an mhadadh seo [foinse: Pádraig Mac Cú Uladh, 25.07.2025])
(madraí)
(dogs)
GLE-1: "Tá an madadh sin buí, a Phádraig!" a dúirt Tony McHugh, as Bun na Leice, Gaoth Dobhair) le Pádraig Mac Cú Uladh siar in 1997, agus Pádraig sa tóir ar an bhrocaire rua a d'imigh uaidh. Féach an pictiúr thíos: GLE-1
#
GLE-1: I dTír Chonaill, is ionann 'carria' agus 'fia'. Baintear feidhm as an fhocal 'carria' fa choinne 'fia', beag beann ar ghnéas an ainmhí
carria ocht mbeann = stag of eight points
— Ó Dónaill (1977). FGB
#
Capall fireann atá coillte
A castrated horse
GLE-1: Tá '3' chiall eile leis an fhocal 'gearrán'. CIALL 1 - 'gearrán' = 'capall ualaigh' [FGB 2(a)]); CIALL 2 - 'gearrán' = 'capall' [Oirthear Uladh agus Tuaisceart Chonnacht - canúintí ina dtugtar/inar tugadh 'capall' ar 'láir']; CIALL '3' - 'gearrán' = 'capall (fireann)' [FGB 1(b)]
Le tuilleadh eolais a fháil ar na focail 'capall', 'gearrán', 'láir' sna canúintí, léigh: Arthur John Hughes, “Les mots qui désignent « le cheval » dans les langues gaéliques, du point de vue de la géographie linguistique”, La Bretagne Linguistique [Online], 8 | 1992, Online since 01 January 2022, connection on 16 June 2025. URL: http://journals.openedition.org/lbl/5667; DOI: https://doi.org/10.4000/lbl.5667
#
GLAeach
GLEcapall caighdeán cúng / meanraimis (AIRE: capall = 'láir' .i. 'capall baineann' in Iarthar Uladh agus i dTuaisceart Chonnacht) (Hughes, 1994))
capall clóite caint na n-eolaithe
gearrán caint na ndaoine (McCone et al. (1994). Lch 613. GLE-1 (Iarthair Uladh fosta))
Oirthear Uladh:
LAT-1: Equus (ferus) caballus
GLE-1: D'fhéadfaí cur le líon na samplaí seo, m.sh. úsáid an bhriaithair 'arsaigh' [inis] in Oirtheat Uladh (Williams, 1970), nó cur in éadan cuid de na samplaí thuasluaite: m.sh., úsádi fhorleathan an fhocail 'gearrán' taobh le 'beathach' mar 'capall' i d Tir Chonaill (Hughes, 1994, SS8-10). Lch 613
— McCone et al. (1994). Stair na Gaeilge in ómós do Pádraig Ó Fiannachta
Each le aon chas geal: cheannaich e;
Each le dhà cois ghil: cheannach e;
Each le trì casa geala: seachain, seachain, seachain e!
— BBC Alba (2008). Beul Chainnt. S1 E2
#
Giorria óg. Cuirtear 'patachán' ar an choinín óg fosta.
Ua Maoileoin, Pádraig (2000). Dúlra Duibhneach
#
(mammalia)
(sinigh)
(mammals)
Coinín óg. Cuirtear 'patachán' ar an ghiorria óg fosta.
Ua Maoileoin, Pádraig (2000). Dúlra Duibhneach
#
(aves)
(eòin)
(éanlaith)
(eeanlee)
(birds)
GLE-1: N.B. 'Máirín an triubhais' = Sylvia atricapilla [femina] / blackcap [hen], de réir Dinneen.
— Ó Dónaill (1977). FGB
#
(aves)
(eòin)
(éanlaith)
(eeanlee)
(birds)
GLE-1: N.B. 'Máirín an triúis' = Saxicola rubicola [femina] / stonechat [hen], de réir FGB.
— Ó Dónaill (1977). FGB
#
Tá glan-phort smólaigh agus luin le clos ó na tomacha ; tá na gleoiseacha ag sgéith thart ar an aiteann buidhe agus ceileabhar níos buige binne dhá dhéanamh aca ; tá na cuacha ag glaodhach ar fud na bpáirc ; tá na ceolairí ag ceol sa gcoill agus tá na fuiseoga ar eilteog ós a gcionn go léir. (lch xv)
— Mac Giollarnáth, Seán [aistritheoir] (1935). Ríoghacht na nÉan
