#
GLE-1: In úsáid ag dúlradóirí in Ultaibh. Bhí an t-ainm seo in úsáid ag na h-eiceolaithe gaelacha in Ollscoil na Banríona sna 1990í deireannacha. ['famhalán': iasacht ó Ghaeilge na hAlban, 'famhalain']
#
fear dubh (AIRE! Ciall eile = fear a bhfuil gruaig dhubh air)
(snua, craiceann)
(complexion, skin)
GLE-1: 'fear gorm' - c.f. 'blámaðr' sa tSean-Lochlainnis -> 'blåman' na Sualainnise, 'blåmann' na hIoruaise;;; 'Bláland' = An Afraic / Tuaisceart na hAfraice sa tSean-Lochlainnis [Possible runic inscription in Medieval Futhork:ᛒᛚᚮᛚᛆᚿᚦ (https://old-danish-dictionary.vercel.app/word/blaland)] -> Blåland sa tSualainnis, san Ioruais. Bhí Éire (nó cuid mhaith di) faoi thionchar shaol na Lochlannach, agus an Ghaeilge agus an tSean-Lochlainnis á labhairt taobh-le-taobh in Éirinn thar thréimhse fhada sa tsean-am.
#
GLE-1: Bhíodh an téarma seo le feiceáil ar sheanphostaeir de chuid Dúchais (ó dheas in Éirinn) sna 1990í. Choanic mé féin sin i mBrú Dooey, Gleann Cholm Cille sna 1990í/2000í.
#
GLE-1: Bhíodh an téarma seo le feiceáil ar sheanphostaeir de chuid Dúchais (ó dheas in Éirinn) sna 1990í. Choanic mé féin sin i mBrú Dooey, Gleann Cholm Cille sna 1990í/2000í.
#
GLE-1: 'criun' = 'mac tíre' [eDIL: https://dil.ie/browse?qs=criun - 23.05.2025] sa tSean-Ghaeilge. Féach: https://web.archive.org/web/20210924221848/https://nos.ie/cultur/leabhair/agallamh-conas-a-aistriodh-game-of-thrones-go-gaeilge/
— Ó Muirthile, Oisín (aistritheoir). Cluiche na Corónach [le George R R Martin (1996)]
fantaisíocht / miotaseolaíocht
#
Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres National Nature Reserve. Whales, Dolphins and Porpoises
— Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres Natoinal Nature Reserve. Whales, Dolphins and Porpoises
#
GLEbrocaire rua (AIRE: dúirt fear Gaeltachta (Tony McHugh, Bun na Leice, Gaoth Dobhair) go bhfuil dath 'BUÍ' ar an mhadadh seo [foinse: Pádraig Mac Cú Uladh, 25.07.2025])
(madraí)
(dogs)
GLE-1: "Tá an madadh sin buí, a Phádraig!" a dúirt Tony McHugh, as Bun na Leice, Gaoth Dobhair) le Pádraig Mac Cú Uladh siar in 1997, agus Pádraig sa tóir ar an bhrocaire rua a d'imigh uaidh. Féach an pictiúr thíos: GLE-1
#
(mammalia)
(sineacha)
GLE-1: FGB - (Pet name and call name for) pup, dog.
ainmneacha ceana d'ainmhithe
glaonna ar na hainmhithe
#
GLE-1: I dTír Chonaill, is ionann 'carria' agus 'fia'. Baintear feidhm as an fhocal 'carria' fa choinne 'fia', beag beann ar ghnéas an ainmhí
carria ocht mbeann = stag of eight points
— Ó Dónaill (1977). FGB
#
(mammalia)
(sineacha)
(mammals)
Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres National Nature Reserve. Whales, Dolphins and Porpoises
— Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres Natoinal Nature Reserve. Whales, Dolphins and Porpoises
#
GLEasal [ ... an t-asal, ... eireaball an asail]fir. caighdeán cúng / meanraimis (CO - firinscneach)
asal [ ... an asal, ... ruball na hasaile]bain. caighdeán leathan (ULADH - baininscneach. Fuaim: an easal - 'n' caol)
Gleann Cholm Cille: 'James Donegal Irish' - TikTok 08.07.2025
# ![]()
GLE-1: AIRE! - Bíonn ciallacha éagsúla ar an fhocal seo ag brath ar an cheantar agus ar an chomhthéacs (https://www.teanglann.ie/ga/fgb/beith%c3%adoch)
Each le aon chas geal: cheannaich e;
Each le dhà cois ghil: cheannach e;
Each le trì casa geala: seachain, seachain, seachain e!
— BBC Alba (2008). Beul Chainnt. S1 E2
GLE-2: BEITHÍOCH
Thig leat beithíoch a thabhairt go dtige an t-uisce
— Lucas (1979). Grammar of Ros Goill Irish Co. Donegal
Na trí rud is fealltaí: cois chapaill, fiacail madaidh nó focal duine uasail
https://focloiruichadhain.ria.ie/1/?txt=capall
— Foclóir Mháirtín Uí Chadhain (https://focloiruichadhain.ria.ie/)
#
Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres National Nature Reserve. Whales, Dolphins and Porpoises
— Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres Natoinal Nature Reserve. Whales, Dolphins and Porpoises
#
Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres National Nature Reserve
— Treisht Bea-Feie Vannin (feicthe 2025). Ayres National Nature Reserve
#
LAT-1: This is a subspecies of 'Lepus timidus' [the mountain hare].
GLE-1: AIRE! Nuafhocal. Tá an chuma ann go bhfuil an t-ainm nuachumtha seo bunaithe ar mheascán den Bhéarla (mountain hare) agus den Laidin (hibernicus). Tá fíor-chuma na meanraimise / na hoifigeachaise ar an téarma (nó seans, an Béarlachas / Laidineachas) ar ainmhí atá chomh so-aitheanta i gcultúr agus i seanchas na nGael in Éirinn. Ní téarma 'dúchasach' é, agus ní téarma a rithfeadh le cainteoir ó dhúchas go nádúrtha. Is dócha go mbeadh úsáid ag an téarma i gcomhdháil idirnáisiúnta dá mbeadh gach duine ag labhairt i nGaeilge agus ag cur na gcineálacha de ghiorraithe uile i bhfarradh is a chéile; ach go fóill féin, sin ról na Laidine ina leithéid de chomhdháil, dá mbeadh a leithéid ann i nGaeilge nó i mBéarla faoi ghiorriacha.
— www.tearma.ie
— Donna Rainey (20.05.2025)
— Donna Rainey (20.05.2025)
— Donna Rainey (20.05.2025)
— Donna Rainey (20.05.2025)
#
Giorria óg. Cuirtear 'patachán' ar an choinín óg fosta.
Ua Maoileoin, Pádraig (2000). Dúlra Duibhneach
#
fia mór Éireannach (AIRE! - luaite in innéacs, ach chan sa téacs [Beckett, 1969])
fia mór (luaite faoi 'Seandálaíocht' & 'Zó-eolaíocht')
fia mór na mbeann (GLE-3)
ENGIrish elk
GLE-1: FGB (1977): cearbh = elk. Chan fhuil míniúchán níos mine ag Ó Dónall ar cén cineál 'elk' atá i gceist
— Ó Dónaill (1977). FGB
GLE-2: lch 263 - 'cearbh' - 'cearbh-fhia' - 'fia-chearbh'. An fia abhalmhór a bhíodh in Éirinn fadó, ........... LE CRÍOCHNADH
— Beckett, Colm (1967). Fealsúnacht Aodha Mhic Dhomhnaill [Dara cló, 1980]
GLE-3: "Éire na hOighearaoise - Iontaisí iontacha! - Cad a tharla d’Fhia Mór na mBeann?" - https://www.museum.ie/getmedia/2e45847a-4de6-4d06-9eef-9f6aaa894f6f/Ice_Age_Activity_Deer_GAEL.pdf [accessed 25.07.2025]
Lch 202, Alt 101: 7 ni he sin a mhain acht chabhuil an corbhfhiadh air a ttrachtidh na sean stauidh a bhfhathar a celegna aniochtair puill mhannla 7 mhoaneadh go di an la so
— Beckett, Colm (1967). Fealsúnacht Aodha Mhic Dhomhnaill [Dara cló, 1980]
Lch 203, Alt 101: Agus ní hé amháin, ach cá bhfuil an cearbhfhia ar a dtrachtann na sean-staraithe, agus a bhfaightear a gcloigne in íochtar poll mhíonlaigh agus mhóna go dtían lá seo?
— Beckett, Colm (1967). Fealsúnacht Aodha Mhic Dhomhnaill [Dara cló, 1980]
